مدیریت ایمنی در تصرفات مخاطره آمیز شهری

ناصر رهبر

عضو هیات مدرسان شهرداری تهران، دانشکده علمی کاربردی آتش نشانی

کارشناس رسمی آتش نشانی تهران

nsr.rahbar@gmail.com

چکیده

با توجه به ارزش و حجم بالای کالا در تصرفات، در صورت عدم برنامه ریزی قبلی مدیریت ریسک، یک آتش سوزی کوچک تبدیل به آتش سوزی بزرگ میگردد. صاحبان کالا از سالهای حدود 1860 میلادی جهت کاهش ریسک اقدامات و اختراعات خود را آغاز نموده و با رشد علوم و تکنولوژی این مسیر همچنان پیموده میشود. پس از گذشت 150 سال و تنوع روشها و تکنولوژی موجود در دنیا، هم اکنون در ایران بسیاری از ساختمانهای پرخطر فاقد تمهیدات آتش نشانی مناسب بوده و هرساله با آمار بالای خسارات مالی مواجه هستیم که ناشی از عدم توجه می باشد. در این مقاله روشهای اصولی ایمن سازی و سیستم های(شبکه ها) اعلام و اطفاء حریق موجود در دنیا و ایران بیان شده است.  روش کار مطالعه کتابخانه ای و میدانی بوده است. در نتیجه با توجه به میزان ریسک اشتعال و سرعت توسعه آتش سوزی، باید سناریوهای متناسبی را در نظر گرفته و در طراحی سیستم های ایمنی مدنظر قرار داد.

کلمات کلیدی: مدیریت ایمنی، پیشگیری، اعلام حریق، اطفاء حریق

1-انواع تصرفات(Occupancy)

1-1-بر اساس مبحث 4 مقررات ملی ساختمان

مسکونی(هتل ها، خوابگاه ها، آپارتمانی، اقامتگاه ها و بنای مسافرپذیر، خانه های یک یا دو خانواری)، آموزشی(تربیتی، فرهنگی)، درمانی- مراقبتی(تندرستی، بازداشتی)، تجمعی(بین 50-300، 301-1000، بیش از 1000)، اداری-حرفه ای، کسبی-تجاری، صنعتی، انباری، ترکیبی

1-2-بر اساس تعریف NFPA 1 –Chapter 6

تجمعی، آموزشی، درمانی(درمان سرپایی، بیمارستانی،  اورژانسی)، اماکن اصلاح تربیت، مسکونی،  تجاری، اداری، صنعتی، انباری، ترکیبی

1-3-مناطق خطرناک

مناطق خطرناک به محوطه‏هایی اطلاق می‏شود که به‏علت عملیاتی که انجام می‏گیرد و یا اجناسی که در انبارها نگهداری می‏شود خطر آتش‏سوزی و یا انفجار وجود داشته باشد. برخی از مناطق خطرناک عبارتند از:

انبارهای مواد منفجره. کارگاه‏های تعمیرات و انبارهایی که در آن اشیاء قابل اشتعال مصرف و یا ذخیره می‏شوند، محل‏هایی که نفت و یا فرآورده های نفتی و یا مواد شیمیایی در آن به‏کار برده می‏شود و یا مقادیری بیش از مصرف مورد نیاز در انبارها نگهداری می‏شود. مانند کارخانه‏های تهیه مواد شیمیایی، مخازن جاری و انبار مخازن، اسکله‏های بارگیری، تلمبه‏خانه‏های خط لوله و انشعابات آن، چاههای گاز یا نفت، مشعل‏ها، انبار و جایگاه‏های بنزین.طبقه بندی مناطق خطر به شرح زیر می باشد:

مناطق بخش(0)[1]: مناطقی است که وجود اتمسفر خطرناک (وجود مقدار قابل اشتعال گاز در هوا که مناسب برای اشتعال باشد) در آنها همیشگی است. مانند فضای بخار، ظروف بسته و مخازن ذخیره نفت خام.

-     مناطق بخش(1)[2]: مناطقی است که احتمال ایجاد اتسمفر خطرناک در آنها هر لحظه وجود داشته و اقدامات ایمنی مخصوص باید مراعات گردد.

-     مناطق بخش(2)[3]: مناطقی است که در شرایط عادی بی‏خطرند ولی امکان آزاد شدن نفت و گاز به علت نقص فنی و عوامل دیگر وجود دارد.

منطقه آزاد (ایمن): شامل کلیه مناطقی است که جزء نواحی خطرناک منظور نشده باشند. (کلیه کارگاه‏هایی که با تائید امور HSE احداث گردیده‏اند می‏توانند در کارگاه خود بدون پروانه کار مشغول به انجام کارهای گرم، سرد و یا مجاز شوند )

به‏طور معمول برای آشنایی و آگاهی کارکنان، نقشه‏ای از تاسیسات/ مجتمع تهیه و مناطق خطرناک و آزاد با استفاده از کدینگ رنگی بر روی آن مشخص می‏گردد و در نقاط مختلف سایت نصب می‏شود.‏

ب. ارزيابي تراكم گازها و بخارات قابل اشتعال و شاخص حد پايين انفجار (LEL)

فضاي نيازمند اخذ مجوز در صورتي كه تراكم گازها و بخارات قابل اشتعال در بين دو محدوده حد پايين انفجار[4] (LEL) و حد بالاي انفجار[5] (UEL) برسد، قابليت انفجار خواهند داشت كه در اينصورت لازم است جهت اين محيط، مجوز كار گرم اخذ گردد. حد پايين انفجار (LEL) تراكمي از يك گاز يا بخار قابل اشتعال كه آن ماده با تراكمي كمتر از اين محدوده، قابليت انفجار نخواهد داشت و حد بالاي انفجار (UEL) تراكمي از يك گاز يا بخار قابل اشتعال كه آن ماده با تراكمي بيش از اين محدوده، قابليت انفجار نخواهد داشت.

حد پايين انفجار (LEL) و حد بالاي انفجار (UEL) تعدادي از مواد شيميايي به شرح جدول ذیل مي‌باشد.

 

نام ماده

استن

فنل

گاز طبیعی

متانول

مورفولین

هیدوژن

L.E.L

2.5

1.3

5

5.5

1.4

4

U.E.L

13

9.5

15

36.5

13.1

74.5

 

حد پايين انفجار (LEL) و حد بالاي انفجار (UEL) تعدادي از گازها و مايعات بخار شونده

همواره باید دقت گردد كه تراكم گازها و بخارات قابل اشتعال در هواي محيطي كه قرار است كار گرم در آن انجام شود، از 10%  حد پايين انفجار (LEL)  آن ماده فراتر نرود كه در اين شرايط بهيچوجه نباید كار گرم صورت گيرد.

براي ارزيابي شاخص‏هاي حد پايين اشتعال و انفجار باید از دستگاه‏هاي قرائت مستقيم گازها و بخارات با سنسورهاي مخصوص آن ماده شيميايي استفاده كرد.

multiVisionSpaceGasDetector

2-الزام های رعایت ایمنی در تصرفات

1.2-قانون ایمنی انبارهای کالا، مصوب 31/6/1352 دارای 49 ماده، مجلس شورای ملی

تبصره: شامل انبارهای مواد منفجره و سوخت نمی شود. با توجه به جامعیت آن، اگر همین قانون تاکنون به طور کامل اجرا می شد، انبارهای کشور ایمن بودند.

2.2- مقررات ملی ساختمان

3.2- مقررات مصوبه وزارت کار

4.2- تبصره های 14 و 20 ماده 55 قانون شهرداریها (صفحه 383 قانون شهرداری ها)

5.2- ماده 17 و 37 قانون نظام صنفی کشور (صفحه 615 و 622)

6.2- مصوبات شوراهای شهر از جمله مصوبه ایمنی بازار تهران، مصوبه مواد خطرناک، مصوبه نظارت بر شرکتهای فعال در زمینه ایمنی

7.2- ماده 29 آیین نامه اماکن عمومی- نظارت توسط آتش نشانی و نیروی انتظامی (صفحه 612)

8.2- کدهای ایمنی بین المللی از جمله NFPA ,EN

3-روش اصولی  مدیریت ایمنی در ساختمانها

1.3-طراحي و ساخت ساختمان ايمن

1.1.3-تامین معابر مناسب دسترسی نیروهای امدادی به ساختمان

2.1.3-طراحی و ساخت اصولی و ایمن ساختمان و نصب تجهیزات لازم ایمنی

3.1.3-ارزیابی ریسک و شناسایی علل حوادث مشابه و رفع یا کنترل خطرات(ارزیابی محیط و سیستم و انتخاب و طراحی سیستم اعلام و اطفاء)

1.        ارزیابی ریسک آتش و حوادث در نقاط مختلف ساختمان

2.       انتخاب کد ایمنی مرجع طراحی و اجرا( EN یاNFPA )

3.      ارزش افراد، ساختمان و کالا

4.       طراحی و اجرای سیستم های اعلام حریق متناسب

5.      طراحی و اجرای سیستم های اطفایی مناسب

6.       پوشش های مقاوم حریق ساختمان

7.      شناخت عوارض منفی سیستم های اجرایی

8.      شرایط تعمیر و نگهداری بعد از نصب هزینه نگهداری کمتر

9.       شرایط سیستم انتخاب شده در سالهای آتی

10.     ایمن سازی اماکن پرخطر مانند مواد خطرناک، انبارها، شریانها و غیره

2.3-طرح آموزش

1.2.3-آموزش پیشگیری از آتش سوزی و حوادث به مدیران و پرسنل

2.2.3-آموزش تخلیه سریع ساختمان

3.2.3-آموزش عملیاتهای مهار و کنترل حوادث و آتش سوزی

3.3-طرح سرویس و نگهداری

1.3.3-سیستمهای غیرفعال(Passive) مانند حفاظت سازه ساختمان، مسیرهای فرار، درب های مسیر فرار، علایم مسیر فرار و حوزه بندی ساختمان. محدودسازی توسعه آتش سوزی در ساختمان توسط سیستمهای غیرفعال ساختمان از جمله پوشش های مقاوم حریق، دیوارها و درب ها و پرده های مقاوم در برابر آتش جهت حوزه بندی و جلوگیری از توسعه آتش در ساختمان، سقف های باز شونده جهت خروج دود و هوای گرم، مواد آتش بند داکتها و شفتها و غیره

2.3.3-سیستمهای فعال(Active) مانند سیستم های اعلام  و اطفاء آتش سوزی، روشنایی

3.3.3-طرح ها و دستورالعملها: تعمیر و نگهداری تجهیزات ایمنی، طرح شرایط اضطراری، فاضلاب و MSDS

4.3.3-طرح نگهداری ایمن منابع پرخطر مانند منابع سوخت، منابع حرارت و منابع حادثه ساز

 

4.3- آمادگی و طرح عملی اطفاء و عملیات در زمان شرایط اضطراری(emergency response planning=ERP)

1.4.3-فعال شدن سیستمهای اطفاء اتوماتیک انبار

2.4.3- فرار: تامین و آماده بودن مسیرهای فرار پرسنل و برنامه های تخلیه

3.4.3-استفاده پرسنل از سیستمهای اطفایی ساختمان در مهار آتش سوزی

3.4.3-عملیات اطفایی نیروهای آتش نشانی محلی

 

شکل1: درخت ایمنی  ساختمان

 

4-متخصصان ایمنی

1.4-کارشناسان شاغل و بازنشسته سازمانهاي آتش نشانی شهرها

2.4-کارشناسان ایمنی و بهداشت حرفه ای (HSE)

3.4-مدیران و پرسنل شرکتهای پیمانکاری(فروشنده و مجری سیستمهای اعلام و اطفاء حریق)

5-معرفی سیستمهای اعلام حریق

اگرچه سیستمهای اعلام حریق در بیشتر ساختمانها  نصب می گردند اما  NFPA 101 و NFPA 5000  در محیطهای پرخطر و انبارهایی با مساحت بیش از 9300 متر مربع ، نصب سیستم اعلام حریق را ضروری می داند. به هرحال به دلایل مختلف، سیستم اعلام بعنوان ابزاری جهت مطلع نمودن  افراد از وقوع آتش سوزی بکار برده می شود. برای این هدف باید از آلارمهای دیداری و شنیداری استفاده گردد. فعال سازی سیستم اعلام بصورت دستی، از طریق کاشف و یا بوسیله سیستم اطفاء اتوماتیک اسپرینکلر صورت می گیرد. در طراحی، نصب و نگهداری  سیستمهای اعلام حریق باید ملاحظات  EN54,NFPA 72 در نظر گرفته شود.

1.5-هدف: حفاظت از جان حفاظت از اموال

2.5-انواع سیستمها

1.2.5- اعلام حریق دستی: بلندگو، زنگ ، اطلاع رسانی توسط افراد

2.2.5-سیستم اعلام حریق دستی-برقی: شستی اعلام حریق

3.2.5-سیستم اعلام حریق اتوماتیک: متعارف(عادی، دو سیمه)آدرس پذیر(آنالوگ، هوشمند)

4.2.5-انواع کاشف ها: خطی(Beam-Line)-نقطه ای(دودی، حرارتی، ترکیبی)-نمونه گیر(air sampling)، شعله ای، گازی، کابل دتکتور حرارتی(LHD)

 

5-3-سیستمهای نوین اعلام حریق در انبارها

به طور کلی همه سیستمهای مورد استفاده موجود از طرف تولیدکنندگان بین المللی در حال توسعه فناوری هستند. مواردی مانند: کاهش مصرف انرژی هر المان که باعث توانایی استفاده از المانهای بیشتر در یک زون یا لوپ میگردد، ادغام چند المان در یک قطعه، افزایش حساسیت و دقت المان، توسعه نرم افزارها و مواردی از این قبیل. همچنین در ایران فناوریهای جدید به صورت سیستمهای زیر مطرح هستند:

سامانه مدیریت هوشمند(مانیتورینگ)، air sampling،  کابل دتکتور  LHD،  دوربین کشف دود + نظارت تصویری 

 

6- تاییدیه (Approvals)

تاییدیه توسط آزمایشگاه آتش  که محصول(قطعه، دستگاه، ماده) را برابر استانداردهای معتبر آزمایش کرده صادر میگردد. مزایای گواهینامه های فنی آزمایشگاه معتبر آتش به شرح زیر است:

1.        از نظر دولت: حفظ و افزایش ایمنی، بهداشت و محیط زیست، ارایه صحیح اطلاعات و جلوگیری از اتلاف سرمایه و زمان، توسعه اقتصادی کشور، افزایش تولیدات، ارایه محصول در حد قابل قبول

2.       از نظر مجوز دهنده(Permit): اطمینان از کیفیت محصول

3.      از نظر مصرف کننده: اطمینان از کیفیت محصول و عدم اتلاف سرمایه و زمان، سرویس دهی مناسب، سهولت ارتباط(قرارداد، سفارش، شکایت و ...)

4.       از نظر تولید کننده: استفاده از متخصصین در فرایند ساخت و ساز، سیاستگذاری مطلوب در فروش، مشخص شدن تولید کننده خوب، سهولت برقراری ارتباط، مشخص بودن درخواست جامعه

5.      از نظر متخصصین: به کارگیری روشها و منابع در جهت سهولت و تسریع فرایند طراحی و انتخاب، افزایش اطلاعات و دانش فنی

6.       از نظر تجارت: کاهش تاخیر مکاتبات و مذاکرات(تعیین مشخصات سفارش)، ارایه صحیح اطلاعات، وجود اصول عملی و کاربردی پذیرش و مرجوع و شکایات ، ...

 

7-سیستمهای  اطفاء حریق در تصرفات

در سراسر دنیا برای حفاظت انبارها درمقابل حریق، از سیستمهای اطفاء اتوماتیک اسپرینکلر استفاده می گردد. هرچند ممکن است در نگاه اول نگرانی درخصوص تأثیرات منفی آب برروی اجناس نگهداری شده وجود داشته باشد اما باید بخاطر داشت فقط بخشی از انبار که دچار حریق شده  در معرض آب قرار خواهد گرفت و بر خلاف تصور گروهی از افراد آب از تمامی اسپرینکلرها تخلیه نخواهد شد.

در طراحی سسیتم اسپرینکلر، توجه به جنس کالا و بسته بندی، نوع قفسه بندی، فاصله بین قفسه ها یا عرض راهرو ها، روش چیدمان، ارتفاع اجناس و ارتفاع سقف انبار از اهمیت بالایی برخوردار است. تقسیم بندی سیستم های اطفایی به شرح زیر است:

7-1-سیستمهای اطفاء دستی

در این سیستم ها عامل فشار در درون سیستم قرارداده شده و ماده اطفایی تحت فشار آماده می باشد و نیاز است توسط یک یا چند انسان به صورت آگاهانه فعال شده و مورد استفاده قرار گیرد.

7-1-1-خاموش کننده های دستی(NFPA 10)

7-1-2-جعبه آتش نشانی(NFPA14): در داخل جعبه تجهیزات اطفایی به صورت شلنگ نواری یا هوزریلی وجود دارد. این سیستم پنج نوع به شرح زیر می باشد

1-سیستم خشک اتوماتیک(automatic dry system): آب کافی در مخزن بوده و پس از کلکتور خروجی پمپها، شبکه لوله کشی فاقد آب می باشد. به محض بازشدن اولین سرلوله فایرباکس، کاهش فشار در شبکه شناخته شده، فرمان صادر و جریان آب با فشار کافی باز می شود. کاربرد این سیستم در مناطق سردسیر می باشد که آب در لوله ها احتمال یخ زدگی دارد.

2-سیستم اتوماتیک تر(automatic wet system): شامل سیستمهای عادی موجود در ساختمانها می باشد شامل مخزن آب، پکیج پمپها، شبکه لوله کشی و متعلقات داخل جعبه می باشد.

3-سیستم نیمه اتوماتیک خشک(semi automatic dry system):  مانند سیستم خشک اتوماتیک ولی با یک کلید روشن و راه اندازی می شود.

4-سیستم دستی خشک(manual dry system): شبکه فقط دارای لوله کشی خشک بوده و در طبقه همکف کوپلینگ ورودی آب، جهت تزریق و پمپاژ توسط خودروهای آتش نشانی دارد. مانند سیستمهای خشک که در ساختمانهای تهران اجرا می شود.

5- سیستم دستی تر(manual wet system): مانند سیستم دستی خشک، با این تفاوت که به منظور حذف تاخیر رسیدن آب از همکف به نقاط مختلف ساختمان، داخل لوله های شبکه آب وجود دارد.

 

7-2-سیستمهای اطفاء اتوماتیک

7-2-1-سیستمهای اطفاء اتوماتیک پایه آبی(water based)

7-2-1-1-اسپرینکلر(بین 1/12 و 5/0 بار فشار سیستم)

1- سیستم لوله تر(Wet Pipe Sprinkler System)

2-سیستم لوله خشک(Dry Pipe Sprinkler Sysem)

3- سیستم پیش عملگر(Preaction Sprinkler System)

3-1-بدون همبندی(nonhnterlock): شروع فعالیت با فرمان سیستم اعلام یا شکست اولین اسپرینکلر

3-2-همبندی تکی(single interlock): شروع فعالیت با فرمان سیستم اعلام

3-3-همبندی دوگانه(double interlock): شروع فعالیت با فرمان سیستم اعلام و شکست اولین اسپرینکلر

4-سیستم سیلابی(Deluge Sprinkler System): اسپرینکلرهای سیستم بدون حباب الکلی و همگی باز می باشد.

7-2-1-2-سیستم اسپری آب(NFPA15)

دارای فشار کارکرد سیستمی حدود 1/12 بار(30psi) بوده، لذا لوله کشی و مخازن و پمپها مشابه سیستم اطفاء اتوماتیک آبی می باشد ولی نازل های آن متفاوت می باشد. کاربرد آن جهت حفاظت ترانسفورماتورها و مخازن مایعات قابل اشتعال می باشد.

7-2-1-3-سیستم واترمیست(water mist)

1-کم فشار(low pressur): زیر 1/12 بار فشار سیستم

2-فشار متوسط((intermediat pressur): بین 1/12 و 5/34 بار فشار سیستم

3-فشار بالا((high pressur): بالای 34 بار فشار سیستم

7-2-1-4-سیستم اطفاءاتوماتیک کف

1-Low expantion    : مخازن سوخت

2- Medium expantion

3- High expantion : آشیانه هواپیما

7-2-2-سیستمهای اطفاء اتوماتیک پایه غیرآبی(non water based)

7-2-2-1-سیستمهای گازی(gaseous)

1-دی اکسید کربن(CO2)

2-گازهای بی اثر(Inert gas)

2-1-نیتروژن IG01

2-2-آرگون  -IG100

2-3-نیتروژن و آرگون IG55

2-4-نیتروژن(52%)، آرگون(40%)، دی اکسید کربن(8%) IG541

 

 

3-هالوکربنها(NFPA2001)

3-1-HFC227 EA=FM 200

3-2-EKaro 25=HFC 125

3-3-HFC 236 FA = FE 36

7-2-2-2-سیستمهای پودری

1-پودر خشک

2-آئروسل ها

8-ارزیابی خطر تصرفات(ساختمانها)

تمام تصرف‎ها براساس ميانگين وزن محتويات قابل احتراق در مترمربع زيربناي ساختمان، در چهار گروه تصرف‎هاي بسيار پرخطر، تصرف‎هاي پرخطر، تصرف‎هاي ميان خطر و تصرف‎هاي كم خطر دسته‎بندي مي‌شوند.

8-1-تصرف کم خطر

بناهايي كه به دلیل نوع تصرف، بار محتويات قابل احتراق در آنها تا 50 كيلوگرم در مترمربع زير بنا باشد، داراي تصرف كم خطر شناخته شده و شامل بناهاي با تصرف مسكوني، آموزشي-فرهنگي، درماني-مراقبتي، تجمعي، اداري-حرفه‌اي و آن دسته بناهاي با تصرف صنعتي و انباري كه بار محتويات قابل احتراق در آنها از 50 كيلوگرم در متر مربع كمتر است، می‎شوند یا تصرفات کم خطر تصرفاتی هستند که مقدار و یا میزان اشتعال محتویات آن کم بوده و میزان نرخ حرارت آزاد شده از حریق های احتمالی آنها، پایین است.

8-2-تصرف میان خطر (گروه 1)

تصرفاتی که میزان احتراق در آنها کم، مقدار مواد سوختنی متوسط و اتفاع توده های مواد سوختنی از 4/2 متر بیشتر نباشد. در این تصرفات حریق های با نرخ آزادسازی حرارتی متوسط مورد انتظار است.

تصرف میان خطر (گروه 2)

بناهايي كه به دلیل نوع تصرف، بار محتويات قابل احتراق در آنها بين 50 تا 100 كيلوگرم در مترمربع زيربنا باشد، داراي تصرف ميان خطر شناخته شده و شامل بناهاي با تصرف تجاري و آن دسته بناهاي با تصرف صنعتي و انباري كه داراي چنين باري هستند، می‎شوند یا تصرفاتی که مقدار و قابلیت احتراق محتویات متوسط تا زیاد است و ارتفاع توده های محتویات با نرخ احتراق متوسط بیش از 66/3 متر و ارتفاع توده های محتویات با نرخ اشتعال بالا، بیش از 4/2 متر است.

8-3-تصرف پر خطر (گروه 1)

تصرفاتی که قابلیت احتراق محتویات بسیار بالا بوده و گرد و خاک، پرز و ضایعات موجود، منجر به ایجاد حریق های با قابلیت گسترش سریع و امکان سرایت بالا با نرخ بالای آزادسازی حرارت می شوند. در این تصرفات مایعات قابل اشتعال وجود نداشته یا اندک است.

تصرف پر خطر (گروه 2)

بناهايي كه به دلیل نوع تصرف، بار محتويات قابل احتراق در آنها بين 100 تا 150 كيلوگرم در مترمربع زيربنا باشد، داراي تصرف پرخطر شناخته شده و شامل آن دسته بناهاي با تصرف صنعتي و انباري كه داراي چنين باري هستند، می‎شوند یا تصرفاتی با مقادیر متوسط یا بالای مایعات قابل احتراق یا قابل اشتعال و یا تصرفاتی که حفاظت از مواد قابل احتراق بسیار مهم و گسترده است. 

8-4-تصرف بسيار پرخطر

بناهايي كه به مناسبت نوع تصرف، داراي مواد و مصالح بسيار آتش‎زا، سمي، سوزا، خورنده و انفجاري باشند و بناهايي كه به دلیل نوع تصرف، بار محتويات قابل احتراق در آنها 150 كيلوگرم در هر مترمربع زيربنا و بيشتر باشد، داراي تصرف بسيار پرخطر شناخته شده و شامل تمام بناهاي با تصرف مخاطره آميز و آن دسته بناهاي با تصرف صنعتي و انباري كه داراي چنين باري هستند، می‎شوند.

8-5-تقسیم بندی مکانها از نظر حریق بر اساس استاندارد ملی ایران(محافظت در برابر آتش-آتش خاموش کن های چرخدار و قابل حمل-قسمت دوم: بازرسی و مراقبت فنی-1386)

جدول 1-شاخص های میزان خطر در یک فضا

شاخص

نوع خطر

کم خطر

میان خطر

پرخطر

ارتفاع بنا  (متر)

تا 25

---

بیشتر از 25

تعداد ساکنین

کمتر از 15

250-15

بیشتر از 250

مساحت بنا  (متر مربع)

کمتر از 300

3000-300

بیشتر از 3000

گازهای قابل اشتعال  (لیتر)

کمتر از 500

3000-500

بیشتر از 3000

مایعات قابل اشتعال  (لیتر)

کمتر از 250

1000-250

بیشتر از 1000

مایعات سوختنی  (لیتر)

کمتر از 500

2000-500

بیشتر از 2000

دانسیته مواد سوختنی  (کیلوگرم بر متر مربع)

کمتر از 50

100-50

بیشتر از 100

 

 9-تقسیم بندی انبارها   

 اجناس و کالاها(Commodities)  بر اساس NFPA 13  به هفت کلاس تقسیم می شوند:

    کلاس I، کلاس II، کلاس III، کلاس IV،  گروه پلاستیکهای A  ، گروه پلاستیکهای B و گروه پلاستیکهای C

 پس از توضیح در خصوص هریک از کلاسهای فوق، لیست کالاها به ترتیب حروف الفبای انگلیسی و کلاس مربوطه( از NFPA 13 ) ارائه می گردد.

کالاهای کلاس I : محصولاتی غیرقابل اشتعال که درون کارتن های مقوایی تک لایه معمولی بسته بندی می شوند. همچنین اجناس فلزی ، شیشه ای و مواد غذایی غیرقابل اشتعال که برروی پالت های چوبی  قرار داده شده ( یا بدون پالت) و با مواد غیر قابل اشتعال و یا کاغذ بسته بندی می شوند.

کالاهای کلاس II :همان کالاهای کلاس I هستند اما در بسته بندی های محکم تر مانند صندوق و جعبه های چوبی یا کارتنهای ساخته شده از مقوای چند لایه قرار داده می شوند.

کالاهای کلاس III : اجناس ساخته شده از مواد قابل اشتعال معمولی نظیر چوب ، کاغذ و پارچه می باشند. گروه پلاستیکهای C نیزاز نظر نرخ حرارت آزاد شده در هنگام حریق،  همانند این کلاس تعریف می شوند. مواد این کلاس می تواند مقدار محدودی (نهایتاًً تا 5% حجمی یا وزنی) از گروه پلاستیکهای A یا B را در ترکیب خود داشته باشند.

کالاهای کلاس IV :     اجناس کلاسهای I، II و III با مقدار قابل توجهی ( 5% تا 15% وزنی یا 5% تا 25% حجمی) پلاستیک یا بسته بندی شده در پلاستیک در این کلاس قرار می گیرند. گروه پلاستیکهای B نیزاز نظر نرخ حرارت آزاد شده در هنگام حریق،  همانند این کلاس تعریف می شوند.

کالاهای پلاستیکی و لاستیکی:  پلاستیکها و لاستیکها بر اساس مشخصات و قابلیت اشتعال، به سه گروه A، B و C تقسیم می شوند. کارخانجات تولید کننده این مواد می توانند با اضافه کردن مکمل های شیمیایی ، قابلیت اشتعال آنها را کاهش دهند. پلاستیکهای گروه A نرخ آزاد سازی حرارت بیش از 1500 BTU/ft² بر دقیقه ، گروه B بین 1000 تا 1500 BTU/ft² بر دقیقه و  پلاستیکهای گروه C کمتر از 1000 BTU/ft² بر دقیقه، دارند. بخاطر داشته باشید قوانین مربوط به پلاستیکها در طراحی سیستمهای اسپرینکلر فقط در مورد گروه A بکار برده شده و گروههای B و C بترتیب از قوانین مربوط به کلاسهای IV و III تبعیت می کنند.  

محافظت از انبار ها با اجناسی  از چند کلاس مختلف به شرح زیر است.

 10-نتیجه گیری

استفاده اصولی از اطلاعات به منظور شناسایی خطر و تخمین ریسک وارد بر افراد، اموال و محیط زیست موجود در تصرف، تحلیل ریسک می باشد. شناسایی خطرات شامل ارزیابی سازه و ساختمان انبار، بار اشتعال در نقاط مختلف ساختمان انبار، طبقه بندی فعالیت های کاری و غیره می باشد. سپس ارزیابی باید به کمک روشهای مهندسی تحلیل شده و ارزشیابی گردد و در نهایت ریسک آتش سوزی به کمک روشها و تجهیزات از جمله سیستمهای اعلام و اطفاء حریق مدیریت گردد.

کارشناس ایمنی لازم است غیر از شناخت سیستمهای اعلام حریق، دانش ها و مهارتهای دیگری داشته باشد تا تواناییها و محدودیت ها در ایمنی سازی تصرفات را شناخته باشد.  عدم شناخت کافی موجب طراحی سیستمی خواهد بود که با سیستمهای اطفایی و BMS  ساختمان و سیستمهای دیگر اجرا شده اختلاف پروتکل داشته و همواره با خطا در طراحی سیستم مواجه می باشیم. در نقاط مختلف یک تصرف مواد سوختنی دارای پراکندگی یکنواخت و بار اشتعال یکنواخت نمی باشد و خطر اشتعال کالاها با یکدیگر برابر نبوده و با توجه به میزان ریسک اشتعال و سرعت توسعه آتش سوزی، باید سناریوهای متناسبی را در نظر گرفته و در طراحی سیستم مدنظر قرار داد.

 

11- منابع

1-ناصر رهبر، رفتارشناسی آتش سوزی، انتشارات فن آوران، 1390

2-سیستم های اعلام حریق، محمد رضا سلطاندوست، انتشارات فردا، 1392

3-مهدی جهانگیری، اصول ایمنی حریق، انتشارات فن آوران، 1391

4-ناصر رهبر، جزوه سیستم اعلام و اطفاء حریق دانشگاه علمی کاربردی آتش نشانی، 1392

5- وی.کی.جین، مترجم بیژن شادابی، اطفای حریق(آتش، ساختمان، ایمنی)، انتشارات یزدا، 1392

6- حسام طاووسی، طراحی و محاسبات سیستمهای اطفاء حریق، 1389

 

 

 

 



[1]. Zone 0

[2]. Zone 1

[3]. Zone 2

[4]  LEL: Lower Explosion Limit

[5]  UEL: Upper Explosion Limit