لباسهای عملیات در حوادث مواد خطرناک

ناصر رهبر

کارشناس ارشد شیمی، کارشناس ارشد آتش نشانی

مقدمه

سم (poison) ماده‌ای است که براثر مواد شیمیایی، حتی در دُزکم، بر بدن انسان و حیوانات آسیب رسانیده٬ سلامتی را از بین برده و حتی موجبات مرگ را فراهم می‌نماید. اثر سم می‌تواند موضعی باشد و یا پس از عبور از پوست و وارد شدن آن در خون انجام پذیرد. برحسب مقدار یا دُز وارد شده به بدن سم می‌تواند مهلک باشد(دُز مهلک) و یا صدمات جدی به بدن برساند(دُز درمانی) و یا اصولا بدون اثر باقی بماند(دُز بی اثر). دُزهای نامبرده، حتی در مورد سم‌هایی با مواد شیمیایی یکسان اعتبار مطلق نداشته، بلکه علاوه بر نحوه مصرف به نوع، سن، جنس و حساسیت موجود زنده بستگی دارند. برخی مواد اساساجزو سم‌ها محسوب نمی شوند ولی پس از ورود به بدن موجود زنده طی واکنش‌های پیچیده به ماده سمی تبدیل می‌شوند مانند هگزامتیلن تترامین غیر سمی که در بدن انسان به فرمالدهید سمی تبدیل می‌گردد.

در محیطهایی که ساختمانها، تاسیسات و کالاها از جمله کالاهای خطرناک وجود دارد به دلایل مختلف همواره احتمال وقوع حوادث مواد خطرناک نیز وجود دارد. آتش نشانان وظیفه عملیات نجات، ایمن سازی و پاکسازی را بر عهده دارند. با توجه به وجود انواع سموم، مواد خورنده، مواد عفونی، مواد به شدت قابل اشتعال و حساسیت زا، مواد رادیو اکتیویته و دیگر مواد خطرناک لازم است بدن آتش نشان و تجهیزات حفاظت فردی همراه وی در برابر این مواد که به صورت گاز، بخار، مایع یا جامد وجود دارند، حفاظت شود تا آتش نشانان با اطمینان از حفظ جان خود عملیات لازم را با کیفیت مناسب به انجام برسانند.

در 50 سال اخیر نوع و تعداد مواد خطرناک به شدت افزایش یافته و نیازمند اصلاح و ارتقاء تجهیزات و روشهای عملیاتی می باشیم. یکی از این تجهیزات لباسهای هازمت می باشد.

 

1-راه های ورود مواد خطرناک به بدن:

1-1-تنفس از راه بینی و ورود به ریه ها

1-2-بلعیدن از راه دهان و ورود به دهان، نای، معده و روده ها و جذب خون شدن.

1-3-پوست: پوست خارجی بدن یک لایه مقاوم جهت جلوگیری از ورود بسیاری از آلودگی ها می باشد ولی این مقاومت بی نهایت نبوده و مواد خطرناک قادر هستند به پوست آسیب رسانده یا از آن عبور نمایند.

 

2-روشهای آسیب به بدن انسان

2-1-آسیب مستقیم: خارش در بدن، خونریزی از دهان و بینی، اختلال سیستم های بدن، بی حسی و بی هوشی، مرگ

2-2-آسیب های غیر مستقیم: آسیب در حس، سرطان، بیماری ترکیبی، جهش ژنی، دگرگونی ژنی

3- انواع لباس حفاظتی

3-1-تجهیزات مختلف حفاظت از اجزای بدن

تجهیزات حفاظتی

اندام در معرض خطر

ردیف

انواع کلاه

سر

1

انواع عینک

چشم

2

انواع گوشی

گوش

3

دستگاه تنفسی، فیلتر، ماسک

دستگاه تنفسی انسان

4

انواع دستکش

دست

5

انواع چکمه

پا

6

انواع لباس هازمت

پوست و کل بدن

7

 

3-2-گروه بندی لباس های حفاظتی از نظر منطقه خطر: A , B , C , D

 

3-3-گروه بندی لباس هازمت از نظرمصرف:

1.3.3.یکبارمصرف(Disposable)

2.3.3.با عمر محدود بعد از چند بار استفاده(6 الی 8) باید از بین برود.(Limited Life)

3.3.3.با قابلیت استفاده مجدد.(Reuse able)

 

Reuseable suit

Limited life suit

Disposable suit

Reuseable

Limited Life

Disposable

 

3-4-سطوح لباس حفاظت شیمیایی:CPC

1.4.3.لباس حریق (Fire Kite)

2.4.3.لباس حوادث مایعات(Liquid tight suit )

3.4.3.لباس حوادث گازها (Gas tight suit)

 

Gas tight

standard cpc

Standard fire kit

Gas Tight

Liquid Tight

Fire kit

4- منطقه بندی اطراف محل حادثه مواد خطرناک

4-1-منطقه داغ = منطقه قرمز = Hot zone

منطقه ای که اطمینان داریم آلودگی ناشی از حادثه در این ناحیه وجود دارد..

4-2-منطقه گرم = منطقه زرد = Warm zone

منطقه ای که وجود آلودگی در آن مورد تردید می باشد. لبه خارجی این ناحیه در منطقه پشت به باد، مکان استقرار گروه و تجهیزات رفع آلودگی می باشد.

4-3-منطقه سرد = منطقه سبز = Cold zone

منطقه ای که اطمینان داریم فاقد هر گونه آلودگی مواد خطرناک است و محل استقرار ستاد مدیریت عملیات آتش نشانی و نیروهای پشتیبانی می باشد.

5-لباس هازمت

5-1-جنس لباسها: به استناد بروشور برخی از این لباسها، پارچه نومکس با ترکیبی از مواد الاستومر(لاستیکی) و پلاستیک ها، پارچه ای مقاوم و انعطاف پذیر ساخته می شود که به دلیل لایه خارجی Viton ، دارای مقاومت بالا(بیش از 8 ساعت) در برابر حمله مواد شیمیایی مهاجم و تاحدی حرارت می باشد و بر اساس استاندارد EN 1149-5 از نوع آنتی استاتیک می باشد. لایه های یک نوع آن از بیرون به داخل شامل :

1.Viton rubber , 2.Butyl rubber , 3.Polyamide fabric , 4.Chloroprene rubber , 5.Polymer barrier laminate می باشد.

طلق جلوی دید از جنس PVC فشرده و مقاوم در برابر مواد شیمیایی به ضخامت 2 میلیمتر می باشد. دستکش آن از 2 لایه تشکیل شده است لایه داخلی مانع و لایه خارجی مقاوم در برابر حرارت می باشد که قابل تعویض با انواع دیگر دستکش می باشد. کفش ایمنی که به لباس وصل می باشد به عنوان کفش آتش نشان و از جنس لاستیک نیتریل می باشد. برخی از آنها قابل تعویض می باشد. لباس دارای زیپ مقاوم، بادوام و غیرقابل نفوذ در برابر گاز، ترشحات و ضربه می باشد.

5-2-استفاده ازلباسهای حفاظت شیمیایی درحوادث

         قبل از استفاده از لباسهای حفاظتی آب کافی نوشیده شود.

         کسانی که لباسهای حفاظتی را می پوشند نیاز به یکنفر کمک دارند.

         قبل از استفاده از لباسها، افراد نسبت به کاری که باید انجام دهند توجیه شوند.

         قبل از کشیدن زیپ لباسها به بالا، شیرسیلندر دستگاه تنفسی افراد کاملأ باز باشد.

         برای جلوگیری از فشارهای حرارتی حداکثر زمان کارکرد شخص در این لباسها 20 دقیقه می باشد.

         از پوشش محافظتی سر باید هر زمانی که لباسهای حفاظتی پوشیده می شود استفاده شود.

         هر جا احتمال آتش سوزی باشد باید لباسهای حریق زیر لباسهای هازمت پوشیده شود.

         تاثیرات سرما بر روی اشخاص، در حوادثی که سرمازا هستند باید مورد توجه قرار گیرد.

6- شش عامل اصلی باعث فشار حرارتی در داخل لباس هازمت می شوند:

         دمای هوا

         دمای تشعشعی

         رطوبت هوا

         سرعت جریان هوا

         خصوصیت های حرارتی لباسها

         میزان سوخت وساز بدن

7- طریقه ارتباط برقرارکردن

         از ارتباطات بی سیمی بین همه افرادی که لباس پوشیده اند استفاده نمایید مانند کلاه های آتش نشانی دارای بی سیم یا همراه داشتن بیسیم دستی.

         قسمت گوش شخصی که لباس پوشیده را فشار دهید.

         دو نفر همراه هم، نقاب های دیگری را فشار دهند و با اشاره صحبت می کنند.

8- استانداردهای لباس محافظ در مقابل مواد شیمیایی